O σεξισμός στη βιομηχανία του επισιτισμού (1ο μέρος)

Μεταφράζουμε την έρευνα της ROC United που διερευνά την έκταση και τη μορφή που παίρνει ο σεξισμός στον κλάδο του επισιτισμού στην Αμερική με άμεσες αναλογίες με τον κλάδο στην Ελλάδα, ο οποίος τις τελευταίες δεκαετίες έχει γιγαντωθεί . Στην Αμερική λοιπόν οι εργοδότες έχοντας καταφέρει να θεσμοθετήσουν έναν ελάχιστο υποκατώτατο μισθό για τους/τις εργαζόμενους/ες, ο οποίος αναγκαστικά πρέπει να συμπληρωθεί από τα tips των πελατών για να είναι επαρκής καί μετατοπίζουν στην πλάτη των εργαζομένων την «ευθύνη» για το πώς θα διαμορφωθεί τελικά η αμοιβή τους. Με γνώμονα το γεγονός του ότι οι γυναίκες που θα προσληφθούν θα καταλάβουν την μπροστινή θέση στο πόστο , γιατί ως γνωστόν το γυναικείο σώμα «προσφέρεται» προς κατανάλωση απ’ τον πελάτη, μπορούμε να προσδιορίσουμε τη μορφή που θα πάρει ο σεξισμός στη συνέχεια: προτροπές του εργοδότη να είναι όμορφες και ευγενικές , να ανέχονται μέχρι και τη σεξουαλική παρενόχληση , την οποία είναι πιθανόν βέβαια να τους ασκήσει και ο ίδιος. Όλα αυτά σε τέτοιο βαθμό που η εμπορευματοποίηση του σώματος και η παρενόχληση κανονικοποιείται, σε σημείο που η ίδια η εργαζόμενη μπορεί να θεωρήσει θεμιτή την εμπορευματοποίηση του σώματός της ως αποτέλεσμα της γαλούχησής της ήδη από την κοινωνία για την διπλή καταπίεση που θα κληθεί να εμπεδώσει στο χώρο εργασίας.

Ο σεξισμός δεν είναι ιδεολογία, αλλά βασίζεται σε πραγματικές παραγωγικές, εκμεταλλευτικές σχέσεις. Ο καπιταλισμός δεν έχει δομηθεί απλώς πάνω στην καταπίεση των γυναικών (στην αναπαραγωγική τους δύναμη και την απλήρωτη εργασίας τους) αλλά είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει κάθε απότοκο αυτής της καταπίεσης για τη μεγιστοποίηση των κερδών του, πετυχαίνοντας παράλληλα τη διάσπαση της εργατικής τάξης σε άντρες και γυναίκες, με τους πρώτους να θεωρούν τις δεύτερες υπεύθυνες για την εμπορευματοποίησή του σώματός τους, γιατί μέσω αυτής “κερδίζουν καλύτερα tips”, κι όχι την εργοδοσία. Οι γυναίκες γίνονται ο Άλλος, στις οποίες ο άντρας εργαζόμενος καλείται να μεταθέσει την οργή που θα έπρεπε να στραφεί προς το αφεντικό.

Στο δεύτερο μέρος της μετάφρασης θα εστιάσουμε στους τρόπους με τους οποίους παράγεται και βιώνεται ο σεξισμός στο χώρο δουλειάς μέσα από τις σχέσεις εργοδοτών-εργαζόμενων-συναδέλφων-πελατών. Ελπίζουμε μέσα από τη μελέτη των συγκεκριμένων σχέσεων που αναπτύσσονται να αναδυθούν και συγκεκριμένες τακτικές για το σύγχρονο εργατικό κίνημα – το οποία διαπερνά η πάλη ενάντια στο σεξισμό για να μπορέσει να συγκροτήσει νέες παραγωγικές κι επιθυμητικές σχέσεις.

1. Τα δεδομένα μας δείχνουν πως η σεξουαλική παρενόχληση είναι ενδημικό φαινόμενο στην βιομηχανία του επισιτισμού. Τα 2/3 των γυναικών και πάνω από τους μισούς άντρες που εργάζονται στον κλάδο έχουν δεχτεί κάποια μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης από τη διεύθυνση. Σχεδόν το 80% των γυναικών και το 70% των αντρών έχουν δεχτεί κάποια μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης από τους συναδέλφους τους κι σχεδόν το 80% των γυναικών κι το 55% των αντρών από τους πελάτες. Η έρευνα μας γι’ αυτή την εργασία, δείχνει πως το 60% των γυναικών έχουν δεχτεί σεξουαλική παρενόχληση και πάνω από τις μισές δηλώνουν πως έχουν τέτοιες εμπειρίες τουλάχιστον μια φορά κάθε εβδομάδα. Οι συνάδελφοι, η διοίκηση, και οι πελάτες συχνά είναι οι φορείς των περιστατικών σεξουαλικής παρενόχλησης. Η έρευνα μας επίσης επιβεβαιώνει προηγούμενα πορίσματα: πολλοί εργαζόμενοι στον επισιτισμό, οι οποίοι έρχονται αντιμέτωποι με ανεπιθύμητες σεξουαλικές προσεγγίσεις δεν αντιλαμβάνονται αμέσως τα βιώματά τους ως σεξουαλική παρενόχληση. Ομάδες εστίασης και συνεντεύξεις που διεξήχθησαν από την ROC-United με εργαζόμενους στον επισιτισμό δείχνουν πως η απόκλιση μεταξύ της διάχυτης ύπαρξης της σεξουαλικής παρενόχλησης στον κλάδο και των χαμηλότερων ρυθμών με τους οποίους αυτές οι συμπεριφορές καταγράφονται εξηγούνται μερικώς από τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι σεξουαλικές συμπεριφορές στα εστιατόρια κανονικοποιούνται κι θεωρούνται ευρέως «κομμάτι της δουλειάς».

2. Οι εργαζόμενοι στον επισιτισμό, οι οποίοι συμμετείχαν στις ομάδες ερευνών της ROC-United επιβεβαίωσαν πως η σεξουαλική παρενόχληση ήταν ένα «αποδεκτό…κομμάτι της κουλτούρας» στις συνθήκες εργασίας του κλάδου. Αυτοί\ες οι εργαζόμενοι\ες παρατήρησαν πως η σεξουαλική παρενόχληση έχει βαθιές ρίζες στην εργασιακή κουλτούρα του κλάδου, η οποία εμφανίζει πολύ μεγάλες έμφυλες διακρίσεις. Η έρευνα έχει δείξει, για παράδειγμα, πως ο τρόπος με τον οποίο τα εστιατόρια προσλαμβάνουν κι κατανέμουν τους εργαζόμενους καθορίζεται από έμφυλες αντιλήψεις που έχουν σχετικά με το τι συνιστά κατάλληλη δουλειά για τους άντρες και τις γυναίκες.

3. Η ανισότητα ισχύος που δημιουργείται από το σύστημα του υπο-κατώτατου μισθού είναι εμφανής στο γεγονός του ότι πολλές κύριες πτυχές των εργασιακών εμπειριών όσων παίρνουν φιλοδωρήματα, από το επίπεδο εισοδήματος ως την πρόσληψη κι την απόλυση, βασίζονται στις σχέσεις και της αλληλεπιδράσεις με τους πελάτες. Όπως μια εργαζόμενη από τη Νέα Υόρκη μας εξήγηση, «Η σεξουαλική παρενόχληση υπάρχει ευρέως [αλλά] βασικά την απωθείς…Θέλω απλά το tip μου, δε θέλω τίποτα να μου χαλάσει το tip.» Οι γυναίκες που λαμβάνουν φιλοδωρήματα ως εργαζόμενες σε εστιατόρια δήλωσαν στην ROC-united πως σε σχέση με την εμφάνισή και τη συμπεριφορά τους, σύμφωνα με τις πολιτισμικές προσδοκίες, από τις ίδιες στη δουλειά αναμένεται να είναι «sexy», υποτακτικές και διαθέσιμες, «date ready» [έτοιμες για ραντεβού], όπως μια εργαζόμενη στο Houston μας περιέγραψε. Στα εστιατόρια, η βασική και διαδεδομένη «φιλοσοφία της εξυπηρέτησης ως ικανοποίησης κάθε αιτήματος των πελατών», διακλαδώνεται με ένα σύστημα που απαιτεί από τους πελάτες να πληρώνουν τους μισθούς αυτών των εργαζόμενων μέσω φιλοδωρημάτων κι δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η ανάρμοστη συμπεριφορά των πελατών απέναντι στο υπηρετικό προσωπικό γίνεται σύνηθες φαινόμενο.

4. Το σύστημα του υπο-κατώτατου μισθού επίσης επιδρά στο πως, στην βιομηχανία του επισιτισμού, οι υπεύθυνοι επιβλέπουν τους εργαζόμενους που παίρνουν φιλοδωρήματα. Οι έρευνες έχουν δείξει, για παράδειγμα, πως αυτό το σύστημα μπορεί να επιδράσει στη μακροζωία της απασχόλησης τους εργαζόμενου: οι υπεύθυνοι ερμηνεύουν τα χαμηλά φιλοδωρήματα ως δείγμα χαμηλής αποδοτικότητας, και μπορεί να αναζητούν εργαζόμενους προς πρόσληψη με βάση την επιθυμία να ικανοποιήσουν τις προσδοκίες των πελατών, όπως το να έχουν ελκυστικό προσωπικό. Οι πελάτες πληρώνουν για μια σεξουαλικοποιημένη εικόνα της «καλής εξυπηρέτησης», οι ιδιοκτήτες την απαιτούν, και οι συνάδελφοι παρατηρούν κι ενσωματώνουν ένα σύστημα που θέτει την/τον εργάτρια/τη σε έναν υποτελή και ευάλωτο ρόλο εξυπηρέτησης. Το υπο-κατώτατο σύστημα μισθοδοσίας διαμορφώνει την εμπειρία της σεξουαλικής παρενόχλησης στον χώρο δουλειάς για τους εργαζόμενους στον επισιτισμό με μια σειρά τρόπων:

• Καθώς οι εργαζόμενοι που λαμβάνουν φιλοδωρήματα, παίρνουν έναν υπο-κατώτατο μισθό και βασίζονται στους πελάτες για να συμπληρώσουν τον μισθό τους, οι πελάτες νιώθουν πως έχουν το δικαίωμα να συμπεριφέρονται ανάρμοστα σ’αυτούς που τους σερβίρουν. Αυτή η δυναμική εκφράζεται στη σύγκριση που κάναμε μεταξύ των εργαζόμενων που παίρνουν φιλοδωρήματα κι αυτών που δεν παίρνουν. Η σύγκριση δείχνει πως είναι πιο πιθανό η πρώτη ομάδα να δεχτεί διάφορες μορφές σεξουαλικής παρενόχλησης σε σχέση με τους συναδέλφους τους που δεν έχουν φιλοδωρήματα.
• Το σύστημα μέσω του οποίου οι εργαζόμενοι οδηγούνται να παίρνουν τους μισθούς τους από τους πελάτες επιδρά στη θόλωση των ορίων, καθώς γίνεται δύσκολο για τους εργαζόμενους να θέσουν τα όρια μεταξύ της προσφοράς καλής υπηρεσίας και της ανοχής ανάρμοστων συμπεριφορών απο τους πελάτες.
• Λόγω της επιθυμίας της να κρατά ικανοποιημένους τους πελάτες, η διοίκηση μπορεί να μην αντιδρά ή κι να είναι ανεκτική απέναντι στην ανάρμοστη συμπεριφορά των πελατών. Επίσης, η διεύθυνση κάποιες φορές ενθαρρύνει την σεξουαλική παρενόχληση από τους πελάτες και τους συναδέλφους μέσω της απαίτησης προς τους εργαζόμενους να φλερτάρουν και να ντύνονται αναλόγως.
• Από τις γυναίκες εργαζόμενες συχνά ζητείται ή οι ίδιες νιώθουν την ανάγκη να ντυθούν ή να συμπεριφέρονται με έναν σεξουαλικοποιημένο τρόπο έτσι ώστε να εξασφαλίσουν μεγαλύτερα ποσά ή φιλοδωρήματα απο τους πελάτες. Ως αποτέλεσμα, τα σώματα των γυναικών εμπορευματοποιούνται ακόμη περισσότερο.
• Οι γυναίκες που εργάζονται στον επισιτισμό συχνά πρέπει να ανέχονται ανάρμοστα σχόλια και σεξουαλικές παρενοχλήσεις κατά τη διάρκεια της εργασίας έτσι ώστε να εξασφαλίσουν πως το εισόδημά τους δε θα επηρεαστεί αρνητικά κι θα διατηρήσουν τη δουλειά τους. Αυτό προκύπτει ξεκάθαρα στα δεδομένα που συλλέξαμε γι’ αυτή την έρευνα, τα οποία δείχνουν πως πάνω από τις μισές γυναίκες που εργάζονται στον επισιτισμό θεωρούν την σεξουαλική παρενόχληση κομμάτι της εργασιακής καθημερινότητας τους, και σχεδόν το 60% ένιωθαν άβολα με την σεξουαλικοποιημένη προσοχή που λαμβάνουν στον εργασιακό χώρο. Επιπροσθέτως, πάνω από το 50% των γυναικών που παίρνουν φιλοδωρήματα θεωρούν πως η εξάρτησή τους απο αυτά τις οδήγησε στην ανοχή ανάρμοστές συμπεριφορών που τις έκανε να νιώθουν νευρικά ή άβολα.
• Η αποδοχή ή η ανοχή της σεξουαλικής παρενόχλησης στον εργασικό χώρο διαφέρει από τη [σεξουαλική] συναίνεση, αλλά λόγω των περιορισμών που βιώνουν οι εργαζόμενες/οι, λίγες/οι αντιπαλεύουν την παρενόχληση. Απεναντίας, οι εργαζόμενες/οι προσπαθούν να βρουν στήριξη έξω από το εργασιακό περιβάλλον. Πάνω απο τα 3/4 των εργαζόμενων που έχουν δεχτεί σεξουαλική παρενόχληση έχουν αναζητήσει υποστήριξη από έναν φίλο ή μέλος της οικογένειάς τους.

5. Πριν το 1966, οι εργαζόμενοι που λαμβάνουν φιλοδωρήματα είχαν τον ίδιο κατώτατο μισθό με τους άλλους εργαζόμενους. Το 1966 το Κογκρέσο επέτρεψε στους εργοδότες να πληρώνουν τους εργαζόμενους που λαμβάνουν φιλοδωρήματα έναν υπο-κατώτατο μισθό που είχε τεθεί στο 50% του πλήρους κατώτατου μισθού. Το 1991 ήταν η τελευταία χρονιά που ο υπο-κατώτατος μισθός αυξήθηκε, φτάνοντας τα 2.13$. Το 1996, ως αποτέλεσμα της πίεσης που ασκήθηκε από τη βιομηχανία του επισιτισμού, το Κογκρέσο ψήφισε για την αύξηση του πλήρους κατώτατου μισθού αλλά διατήρησε τον κατώτατο μισθό για όσους λαμβάνουν φιλοδωρήματα στα 2.13$. Έχει παραμείνει παγωμένος στα 2.13$ από τότε.[..] Η άμεση επίδραση του συστήματος του υπο-κατώτατου μισθού είναι το ότι κατέστησε τη σεξουαλική παρενόχληση ως ένα διάχυτο στοιχείο της εργασιακής εμπειρίας στη βιομηχανία του επισιτισμού, αλλά η μακροπρόθεσμη επίδραση μπορεί να είναι ακόμη πιο επιβλαβής. Πολλές νέες γυναίκες μπαίνουν στην αγορά εργασίας μέσω του κλάδου του επισιτισμού ως εργαζόμενες που λαμβάνουν φιλοδωρήματα κι ενσωματώνονται στην εργασιακή πραγματικότητα σε ένα περιβάλλον όπου η σεξουαλική παρενόχληση είναι σύνηθες φαινόμενο και κανονικοποιημένη. Καθώς η βιομηχανία μεγαλώνει και αποκτά μεγαλύτερη σημασία ως πύλη για τον κόσμο της εργασίας, επίσης παίζει τον ρόλο του θεμελιώδους πλαισίου για τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες αντιλαμβάνονται τη σεξουαλική παρενόχληση και το τι συνιστά την τυπική συμπεριφορά στην μετέπειτα εργασιακή σταδιοδρομία τους. Τα δεδομένα της έρευνάς μας δείχνουν πως οι γυναίκες που μπαίνουν στην αγορά εργασίας ως εργαζόμενες που λαμβάνουν φιλοδωρήματα, μαθαίνουν πως η σεξουαλική παρενόχληση αποτελεί σύνηθες φαινόμενο, και αυτό τις οδηγεί στην αποδοχή της σεξουαλικής παρενόχλησης στο μέλλον εργασιακό περιβάλλον τους.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+