ENVECO A.E.: η περιβαλλοντική επιστήμη στην υπηρεσία της καταστροφής του περιβάλλοντος


Με την παραχώρηση των θαλάσσιων οικοπέδων δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης στην κοινοπραξία ΕΛΠΕ-ExxonMobil-Total και την μεταφορά της σύμβασης για επικύρωση στο κοινοβούλιο «κλείνει» ο κύκλος των παραχωρήσεων για έρευνες και εξορύξεις υδρογονανθράκων στην δυτική Ελλάδα. Με τις θαλάσσιες περιοχές να εκτείνονται από το βόρειο Ιόνιο ως το λιβυκό πέλαγος και τις χερσαίες από την Ήπειρο ως την Πελοπόννησο, οι αρνητικές περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις για τους κατοίκους έχουν εξεταστεί από πολλές σκοπιές .

Η κυβερνητική και εταιρική προπαγάνδα παρά τις επίμονες προσπάθειες της δεν έχει εξαγοράσει τη συναίνεση των κατοίκων, παρά μόνο γεννά νέες αντιστάσεις και διάθεση για οργάνωση. Καθώς το κίνημα ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων αναπτύσσεται – ειδικά στην Ήπειρο όπου έχουν ξεκινήσει οι σεισμικές έρευνες – είναι απαραίτητο να αξιολογήσουμε τις κινήσεις των εταιριών και του κράτους για το επόμενο διάστημα.

Το παρόν άρθρο επικεντρώνεται στο πρόγραμμα παρακολούθησης των οικολογικών στοιχείων και της τήρησης της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στις χερσαίες σεισμικές έρευνες στην Ήπειρο. Η άδεια έρευνας για το πρόγραμμα παραχωρήθηκε στην εταιρεία ENVECO A.E. στις 19 Ιούλη 2018, η οποία είχε κάνει αίτηση για την αδειοδότηση στις 5 Ιούνη 2018.

Η ENVECO Α.Ε. είναι εταιρεία περιβαλλοντικών μελετών με έδρα το Μαρούσι. Η θέση που κατέχει στον κλάδο της και οι σχέσεις που έχει αναπτύξει με το κράτος και τους διάφορους επιχειρηματικούς ομίλους αποτυπώνονται στις μελέτες που έχει εκπονήσει:  σύστημα διαχείρισης υδάτινων πόρων στην Κρήτη (1999-2001), μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ) υδροηλεκτρικών εργοστασίων στον Αχελώο (2003-2007), ΣΜΠΕ για το πρόγραμμα Διπλής Ανάπλασης του δήμου Αθηναίων (2008), ΜΠΕ για τις εξορύξεις χρυσού στις Σκουριές (2009-2011), ΜΠΕ για την ανακαίνιση του «Απόστολος Νικολαϊδης» (2014), ΜΠΕ για τα αντιπλημμυρικά έργα στο Μέγα Ρέμα Ραφήνας σε σύμπραξη με άλλα γραφεία (2017), μελέτη τροποποίησης των έργων του Νέου Διεθνούς Αερολιμένα Ηρακλείου (2018).

Οι επιπτώσεις της εκμετάλλευσης στα μεταλλεία στην περιοχή των Σκουριών ήταν και είναι οι καταστροφικές για το περιβάλλον και τις δραστηριότητες των κατοίκων. Ο υπεύθυνος της ΜΠΕ για τα Μεταλλεία Κασσάνδρας ήταν ο Σπύρος Παπαγρηγορίου, διευθύνων σύμβουλος της ENVECO.

 Τα στοιχεία και οι έρευνες για την περιβαλλοντική επιβάρυνση δεν αφήνουν περιθώριο αμφισβήτησης. Η μελέτη της ENVECO είχε μόνο ένα στόχο: να προσδώσει επιστημονική νομιμοποίηση στη λεηλασία του περιβάλλοντος. Όλα τα επόμενα χρόνια, η Ελληνικός Χρυσός παρέπεμπε στη συγκεκριμένη μελέτη για να δώσει επιστημονικό κύρος στον παρασιτισμό και την καταστροφή που προωθούσε.

Η βρώμικη δουλειά που ανέλαβε να φέρει εις πέρας η ENVECO έφτασε από τους κατοίκους των Σκουριών στο Συμβούλιο Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ. Παραθέτουμε κάποια κύρια σημεία της εισήγησης της επιτροπής, την οποία σχημάτισε το συμβούλιο:

  • Σε ό,τι αφορά την αποκατάσταση μετά το τέλος των έργων, η ΜΠΕ δεν εξηγεί από που θα προέλθει η φυτική γη πάχους 60cm. Πιστεύουμε ακόμη ότι ο συνολικός σχεδιασμός της αποκατάστασης δεν είναι ορθός, αφού δεν περιλαμβάνει ούτε ένα πρόσκοπο δενδρώδες είδος, ενώ περιλαμβάνει είδη ξένα οικολογικά με την περιοχή.
  • Σε αντίθεση με τα αναφερόμενα στην ΜΠΕ, πιστεύουμε ότι η ποιότητα του αντλούμενου νερού δεν είναι πλήρως εξασφαλισμένη, διότι ενδέχεται να διηθηθούν ρύποι, οφειλόμενοι στη μεταλλευτική δραστηριότητα που θα αναπτυχθεί στην περιοχή.[..]
  • Δυστυχώς, η ΜΠΕ έχει σημαντικές ελλείψεις όσον αφορά την εκτίμηση των επιπτώσεων των προγραμματιζόμενων δραστηριοτήτων στην ποιότητα του αέρα [..]
  • Η δεύτερη βασική παραδοχή, που είναι επίσης λανθασμένη, έχει να κάνει με τις ευθύνες περιβαλλοντικής αποκατάστασης που έχει η εταιρεία. Δέχεται συνολικά ότι η εταιρεία δεν έχει ευθύνη και δεν θα αποκαταστήσει περιοχές που έχουν ρυπανθεί, αν η χρήση τους άρχισε πριν την εγκατάστασή της, παρά το γεγονός ότι τις χρησιμοποίησε και η ίδια.
  • Η μέθοδος της ακαριαίας τήξης (flash smelting) που  προτείνεται  να  εφαρμοσθεί  για την  τελική  απόληψη  του  χρυσού, δεν δίνει καθαρό χρυσό αλλά μίγματα χρυσού με χαλκό, μόλυβδο και σίδηρο (στην εξεταζόμενη περίπτωση). Η ΜΠΕ δεν αναφέρει το πώς θα γίνει ο διαχωρισμός των μιγμάτων αυτών και ειδικότερα αν θα επιτευχθεί με κυάνωση.
  • Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω δεδομένα, το Συμβούλιο Περιβάλλοντος του ΑΠΘ προτείνει να μην γίνει αποδεκτή η ΜΠΕ και να μην προχωρήσει η αδειοδότηση του έργου.

 

Η θεσμική στοχοθεσία της ΜΠΕ της ENVECO – όπως και στην επικείμενη μελέτη παρακολούθησης στην Ήπειρο – ήταν διττή: αφενός η προστασία της βιοποικιλότητας, αφετέρου η τήρηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στη διαχείριση των ρύπων. Και οι δυο αυτοί στόχοι τελικά αντικαταστάθηκαν από έναν και μόνο: τη διασφάλιση της κερδοφορίας της Ελληνικός Χρυσός. Εδώ χρειάζεται να επισημανθεί η … ιδιαιτερότητα της προτεινόμενης μεθόδου της ακαριαίας τήξης, η οποία – στην τροποποιημένη εκδοχή που παρουσιάστηκε – δεν έχει χρησιμοποιηθεί  πουθενά παγκοσμίως, αλλά η ΜΠΕ της ENVECO έκρινε ως περιβαλλοντικά ασφαλή  τη χρήση της σε μια περιοχή με υψηλή περιεκτικότητα αρσενικού όπως οι Σκουριές. Το αποτέλεσμα των πρακτικών αυτών: η μόλυνση του υδάτινου υποσυστήματος και η διακοπή υδροδότησης των χωριών.

Στις αρχές του 2014, ο Σταύρος Καλαφάτης, αναπληρωτής υπουργός ΠΕΚΑ, με το νομοσχέδιο του για τον «Εκσυγχρονισμό Υφιστάμενων Αθλητικών Εγκαταστάσεων Ποδοσφαίρου» άνοιξε το δρόμο για την ανακαίνιση του «Απόστολος Νικολαϊδης». Η «ανακαίνιση» φυσικά περιελάμβανε υπόρρητα τη συνολική υποβάθμιση της ποιότητας διαβίωσης των κατοίκων των Αμπελοκήπων και την εκποίηση των προσφυγικών για την επέκταση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων γύρω από το γήπεδο.

Η επόμενη κίνηση του Γ. Αλαφούζου, μεγαλομετόχου της ΠΑΕ Παναθηναϊκός ήταν να κάνει αίτηση για επιχορήγηση του έργου από την περιφέρεια Αττικής με 7 εκ. ευρώ. Τότε η ENVECO κλήθηκε από την ΠΑΕ Παναθηναϊκός  να αναλάβει τη ΜΠΕ για το γήπεδο στα πλαίσια του νέου νόμου Καλαφάτη. Το ελεγκτικό συνέδριο της περιφέρειας αρχικά είχε κρίνει παράνομη την έγκριση του κονδυλίου, απόφαση την οποία αναίρεσε το 2015. Στο χρονικό της ανακαίνισης του «Απόστολος Νικολαϊδης» διαφαίνεται η στενή σχέση κράτους και κεφαλαίου και του ρόλου που καλείται να παίξει η κάθε εταιρεία στα σχέδια νομιμοποίησης-χρηματοδότησης του κάθε έργου.

Η νομιμοποίηση που παρέχουν εταιρείες όπως η ENVECO στη βάση της είναι ψευδο-επιστημονική και η όποια επίκληση τoυς στην επιστήμη είναι αυτή του κύρους που αποκτά στην αστική κοινωνία ό,τι χαρακτηρίζεται ως επιστημονικό. Ο ψευδο-επιστημονικός αυτός πυρήνας σε διάφορες μελέτες μπορεί να εκφραστεί  με κυνικό τρόπο όπως στην μελέτη τροποποίησης για το νέο διεθνή αερολιμένα Ηρακλείου Κρήτης, όπου εκτός των πολλών ανεπαρκειών της μελέτης για τη διαχείριση των ρύπων και των υδάτινων πόρων, στα σχετικά δημοσιογραφικά δημοσιεύματα διαβάζουμε:

  • Τέλος για το επίμαχο θέμα του θορύβου η μελέτη προτείνει και πάλι την εγκατάσταση αντιθορυβικών πετασμάτων στα σπίτια της περιοχής (σελ 147), ενώ σε άλλο σημείο περίπου επιχαίρει  για τη σταδιακή μείωση του ντόπιου πληθυσμού (σελ 252) καθώς μειώνεται και το ποσοστό κατοίκων που επηρεάζεται ευθέως από τον θόρυβο. (Και περίπου δείχνει τον δρόμο της μετανάστευσης από τον τόπο τους και στους εναπομείναντες κατοίκους). 

 

Μέσω των κριτικών στις μελέτες της ENVECO και του χώρου που αυτή καταλαμβάνει στις σχέσεις Κράτους-Κεφαλαίου αναδεικνύονται κάποια βασικά συμπεράσματα και κατευθύνσεις:

  1. Η επιστήμη δεν είναι ουδέτερη. Παράγεται και αξιοποιείται υπαγόμενη σε συγκεκριμένες κοινωνικές κατευθύνσεις. Υπό το μανδύα του «επιστημονισμού» μπορούν να νομιμοποιηθούν οι μεγαλύτερες ψευδο-επιστημονικές θέσεις. Η μετατροπή της επιστήμης σε ιδεολογία νομιμοποίησης του ψεύδους χρειάζεται να καταπολεμηθεί. Αυτό δε μπορεί να γίνει με μια προσπάθεια απομόνωσης της επιστήμης από το περιβάλλον της. Δεν υπάρχει «καθαρή», δηλαδή εξωκοινωνική επιστήμη χωρίς κοινωνικούς στόχος. Αυτό που χρειάζεται είναι να εναρμονιστεί η επιστήμη ως διεργασία επίγνωσης της αλήθειας με την κοινωνική ουσία αυτής της Αλήθειας: την πανανθρώπινη χειραφέτηση.
  2. Η εναρμόνιση αυτή δεν θα επιλυθεί θεωρητικά, αλλά στην πράξη και συγκεκριμένα. Μπορούν να γραφτούν εκατοντάδες άρθρα για τον κοινωνικό ρόλο της επιστήμης, αλλά αν δεν απομονώσουμε τις πρακτικές εταιρειών όπως η ENVECO και τα συμφέροντα που αυτές προωθούν, δε θα έχουμε κάνει ούτε ένα βήμα προς τα μπρος.
  3. Στην συγκεκριμένη περίπτωση της Ηπείρου, στα πρώτα βήματα συγκαταλέγονται: i)η κοινωνική απονομιμοποίηση των ψευδο-περιβαλλοντικών μελετών ii)η δημιουργία μηχανισμών από το ίδιο το κίνημα για την παρακολούθηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των ερευνών όπου έχουν προχωρήσει iii)η όξυνση της καμπάνιας απόσυρσης των άδειων έρευνας και η επιτόπια παρεμπόδιση όσων βρίσκονται σε εξέλιξη.
  4. Ουσιωδώς όμως, βήμα προς τα μπρος σημαίνει: να διατυπώσει το κίνημα τη δική του πολιτική και τους δικούς του μηχανισμούς ενάντια στους καπιταλιστικούς και κρατικούς σχεδιασμούς και πέρα από αυτούς.