Η φρίκη της “ευδαιμονίας” στον ύστερο Καπιταλισμό

Μεταφράζουμε και αναδημοσιεύουμε το παρόν κείμενο απ’ την ιστοσελίδα thinkprogress.org με αρχικό τίτλο The ‘feel-good’ horror of late-stage capitalism. Μια μικρή εισαγωγή. Οι παρακάτω περιπτώσεις σίγουρα θα σας θυμίσουν καταστάσεις που έχετε βιώσει στο χώρο εργασίας σας. Δεν είναι λίγες οι φορές που τ’ αφεντικά μας κάνουν να νιώθουμε μη δοτικοί ή μη εργατικοί.  Συνήθως εκφράζεται με γκρίνια κι εκφοβισμό για τους καθημερινούς ή μηνιαίους στόχους παραγωγικότητας ή με το κατά πόσο μας θεωρούν πρόθυμους να κάτσουμε υπερωρία “για να τελειώσει στην ώρα του το πρότζεκτ και να πάμε και διακοπές” όπως λένε χαρακτηριστικά.  Βασική επιδίωξη είναι η απόσπαση υπερεργασίας (ορισμένες φορές απλήρωτης).

Η δεύτερη όμως στόχευση, εξίσου σημαντική, είναι η κανονικοποίηση της κυριαρχικής σχέσης του αφεντικού πάνω στο υποκείμενο/εργαζόμενο ακόμη και με ψυχολογικούς όρους. Στο υποκείμενο επιβάλλεται η αποδοχή της κατάστασής του και η αποτροπή σκέψεων για το πως μπορεί να την αλλάξει, πόσο μάλλον να την ανατρέψει.

Το κείμενο που ακολουθεί περιγράφει κυρίως τον δεύτερο στόχο των αφεντικών και τα χυδαία μέσα που κατεργάζονται. Αν και κατά τη γνώμη μας το άρθρο δεν εμβαθύνει αρκετά, αποτελεί ωστόσο ένα -Κατηγορώ- για την αστική τάξη και τους μηχανισμούς της.

Για μια πλήρη κατανόηση του παρακάτω άρθρου προτείνουμε στους αναγνώστες να διαβάσουν και τα άρθρα τα οποία παραθέτει ο αρχικός αρθρογράφος μέσω των διάφορων συνδέσμων.

Παραμυθένια ιστορία ή “American horror story”;

Έχετε ακούσει την ιστορία ενός ανθρώπου απ’ την Καλιφόρνια; Είναι άνεργος τώρα και προς το παρόν άστεγος επίσης. Ωστόσο δεν ζητάει χρήματα απ’ τον κόσμο αλλά στέκεται στα φανάρια και μοιράζει φωτοτυπικά αντίγραφα του βιογραφικού του. Το απόσταγμα από αυτή την ιστορία σύμφωνα με το αμερικάνικο ειδησεογραφικό κανάλι Channel 7 News είναι το εξής: #NeverGiveUp.

Μήπως έχετε ακούσει για αυτή την ιστορία απ’ την ιστοσελίδα GoodMorning America:
”Η νέα τάση είναι να δίνεις στην έγκυο συνάδελφό σου κάποιες μέρες απ’ τη δική σου άδεια για να μπορέσει να συμπληρώσει τις απαραίτητες άδειες μητρότητας.”

*Στις Ηνωμένες Πολιτείες* δεν έχουμε ομοσπονδιακά κατοχυρωμένη άδεια μητρότητας, το οποίο σημαίνει ότι οι Η.Π.Α είναι μία από τις λίγες ανεπτυγμένες χώρες στη Γη που στερεί αυτό το βασικό και ζωτικής σημασίας ανθρώπινο δικαίωμα.

Αλλά ας μην εστιάσουμε σε αυτό.

Το ζήτημα δεν είναι αυτό το προβληματικό σύστημα που δημιουργεί την ανάγκη γι’ αυτή την συλλογική αυτοθυσία ελλείψει άλλης εναλλακτικής. Το ζήτημα είναι πως οι συνάδελφοι αυτής της γυναίκας είναι τόσο γενναιόδωροι και πρόθυμοι. To ζήτημα είναι ότι στην πόλη του Κάνσας η έγκυος Άντζελα Χιουζ (Angela Hughes) δεν πήρε ούτε μία άδεια κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της ώστε να έχει αρκετές μέρες με το μωρό της αφού αυτό γεννηθεί. Και το αφεντικό της είπε το εξής “..Μα σε τί διαδικασία βάζουμε την κοπέλα;;;” κι έδωσε 80 ώρες της δικής του πληρωμένης άδειας. Έπειτα ακολούθησαν και οι συνεργάτες της Άντζελα μέχρι που εκείνη κατάφερε να συγκεντρώσει 8 εβδομάδες πληρωμένης άδειας. [Στην ελληνική νομοθεσία μία έγκυος εργαζόμενη δικαιούται άδεια μητρότητας 17 εβδομάδων. 8 εβδομάδες πριν την πιθανή ημερομηνία τοκετού και οι υπόλοιπες 9 μετά τον τοκετό.]

Ιστορίες όπως οι παραπάνω πλημμυρίζουν το Twitter όπως αναρχικοί σε συναυλία του Παπακωνσταντίνου: Η “χαρούμενη” ιστορία που αφορά στo άνοιγμα λογαριασμού μέσω της ανοιχτής πλατφόρμας χορηγίας από απλό κόσμο, GoFundMe και αφορά σε έναν άνθρωπο που πάσχει από λευχαιμία αλλά δεν μπορεί να καλύψει τα χρηματικά έξοδα της θεραπείας του. (O συγκεκριμένος εργάζεται σε εταιρεία της οποίας ο ιδιοκτήτης έχει περιουσία 4,9 δισεκατομμύρια δολλάρια.)

Υπάρχει επίσης και η ιστορία του πατέρα που εργάζεται σε 3 δουλειές για να στηρίξει την οικογένεια του και να μαζέψει χρήματα για ν’ αγοράσει στην 14χρονη κόρη του φόρεμα για τον χορό του σχολείου. Ακόμη θα έχετε ακούσει και για τον φοιτητή που διάνυσε περπατώντας 20 μίλια [πάνω από 32 χιλιόμετρα δηλαδή περίπου όση είναι η απόσταση Ασπρόπυργου και Αγίου Στεφάνου!!!] αφού χάλασε το αυτοκίνητό του, και το αφεντικό του για να τον ανταμείψει για την προσπάθεια του χάρισε το δικό του αμάξι.

Έχετε κι εσείς ένα κακό προαίσθημα όταν διαβάζετε αυτές τις ιστορίες; Αυτό το αίσθημα που βεβαίως απ’ τη μία ενθουσιάζεστε απ’ την επιμονή και την γενναιοδωρία που εκδηλώνεται αλλά απ’ την άλλη σας έρχεται ναυτία;

Ιδού λοιπόν η άνοδος των ιστοριών ευδαιμονίας και δυστυχίας συνάμα.

Οι ιστορίες ευδαιμονίας είναι βασικό κομμάτι σε μία δίαιτα κατανάλωσης ειδήσεων: δεν υπάρχει εγγενώς κάτι λάθος στο ν’ αναδεικνύεις κάτι αξιοπρεπές σε αυτόν τον αναξιοπρεπή κόσμο που ζούμε. Οι εύθυμες ιστορίες συνήθως αφορούν σε υπερκινητικά κουταβάκια που ακουμπάνε με τη μυτούλα τους και παίζουν με παιδάκια με αναπηρίες ή την ιστορία με το κουτάβι που σώζει μία γυναίκα από ένα φίδι. (το 98% των εύθυμων ιστοριών περιλαμβάνουν σκυλάκια) [ Η σελίδα The Dodo είναι ένα τέτοιο παράδειγμα εύθυμων ιστοριών ]

Οι ιστορίες δυστυχίας κι ευτυχίας (*θα πρότεινα τον αδόκιμο όρο ευδυστυχία*)είναι διαφορετικές. Είναι ύπουλες και λειτουργούν υπόγεια. Είναι μία είδηση που στρέφεται προς εσένα από μία φαινομενικά έγκυρη πηγή – σοβαρούς εκδότες, ή έναν επίσημο εκπρόσωπο – σαν μία ιστορία που πρέπει να σ’ εμπνέει¨ αν κάτσεις όμως και στοχαστείς έστω για 0,2 δεύτερα, συνειδητοποιείς ότι στον πυρήνα της πρόκειται για μία ιστορία απόγνωσης.

Υπάρχουν αποσπάσματα από τους πιο σκοτεινούς, υγρούς βόθρους του ύστερου Καπιταλισμού, όπου ένα άτομο υπομένει μία οικονομική ταλαιπωρία χωρίς να φταίει το ίδιο -όπως το να έχεις λευχαιμία- και βρίσκεται απολύτως εξαρτημένο από την φιλανθρωπία των άλλων, και το κέντρο της προσοχής σε κάθε τέτοια είδηση είναι η φιλανθρωπία και όχι οι συνθήκες που γεννούν την εξάρτηση/ανάγκη ύπαρξης της φιλανθρωπίας.

Αυτές οι ιστορίες παρέχουν κάλυψη για τους ισχυρούς με το να μασκαρεύονται ως επευφημίες για το αουτσάιντερ/εργαζόμενο. Είναι χυδαίες, αυτό ισχυρίζομαι, και γίνονται ακόμη πιο αποκρουστικές όταν προσπαθούν να τις προωθήσουν σαν κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι.

Αυτές οι ιστορίες έχουν αρκετά κοινά σημεία-κλειδιά.

Πρωτίστως, περιγράφουν ένα σκληρά εργαζόμενο και ταπεινό υποκείμενο/μάρτυρα με σχεδόν πορνογραφική λεπτομέρεια, και δίνουν έμφαση στο ότι ποτέ δεν παραπονιέται, ποτέ δεν ζητάει το κάτι παραπάνω, ποτέ δεν απαίτησε κάτι από κάποιον ή γενικά κάτι στη ζωή του και τα λοιπά.

Συνήθως υπάρχουν και διαμαντάκια για το πνεύμα που έδειξαν και το πως αρνήθηκαν να αποθαρρυνθούν από τα εμπόδια στο δρόμο τους. Παρατηρήστε τις παρακάτω γραμμές που παραθέτουμε απ’ το άρθρο για τον Γουόλτερ Καρ (Walter Carr) τον άνθρωπο που διάνυσε 20 μίλια για να πάει στη δουλειά του επειδή χάλασε το αμάξι του:

Έψαξε την πορεία απ’ το σπίτι του στο Χομγουντ (Homewood) μέχρι το Πέλαμ (Pelham), και σύμφωνα με τους χάρτες της Google, θα του έπαιρνε 8 ώρες με τα πόδια. Ως πρώην δρομέας στα φοιτητικά του χρόνια, ήξερε ότι θα τα καταφέρει σε λιγότερο χρόνο….

Πάντα ήμουν άτομο που έβρισκε τη λύση μόνο του” είπε ο Καρ. “Ξεκίνησα λοιπόν να περπατάω”

 

Με το που έφτασε, η Τζέννυ Λέιμι (Jenny Lamey) η ιδιοκτήτρια του σπιτιού που χρειαζόταν τις υπηρεσίες του Καρ, του πρόσφερε φαγητό και ξεκούραση. Εκείνος αρνήθηκε λέγοντας “Θα προτιμούσα να ξεκινήσουμε”.

Είναι τόσο ταπεινό κι ευγενικό άτομο”, είπε η Τζέννυ. “Είναι φοβερός. Είπε ότι έχει να κάνει με το πως μεγάλωσε. Τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο εκτός αν εσύ πιστεύεις ότι είναι.”

Η Λέιμι κάλεσε τον προϊστάμενο του Καρ και άρχισε μια καμπάνια στην πλατφόρμα GoFundMe για να τον βοηθήσει με το χαλασμένο του αμάξι. Την επόμενη μέρα, το αφεντικό του Καρ, ο γενικός διευθυντής της Bellhops, Λουκ Μάρκλιν (Luke Marklin), έδωσε στον Καρ το δικό του αμάξι, ένα Ford Escape του 2014. “Θέτουμε πολύ ψηλά τον πήχη για σθένος και θάρρος.. και τον ξεπέρασες κατά πολύ!” είπε ο Μάρκλιν και του έδωσε τα κλειδιά.

Κι αυτό το παράδειγμα μας φέρνει στο ίσως πιο ανησυχητικό στοιχείο των ιστοριών «ευδυστυχίας»: Το ηθικό δίδαγμα φαίνεται να είναι πως αντί να παλέψεις για μια κοινωνία με περισσότερη ανθρωπιά και κατανόηση, όλοι πρέπει απλά να αυτοθυσιαστούμε για να λυθούν όλα μας τα προβλήματα.

Δεν χρειαζόμαστε λοιπόν ψηλότερους μισθούς: έχουμε έναν καταπληκτικό γενικό διευθυντή ο οποίος σου χαρίζει το αμάξι του! Ποιός ενδιαφέρεται αν δεν μπορείς να υποστηρίξεις την οικογένειά σου; Μπορείς να κάνεις άλλες δύο δουλειές! Είσαι ένας πτυχιούχος πανεπιστημίου που έχει μείνει άστεγος; Σήκω πάνω, ξεσκόνισε το βιογραφικό σου και βγες να ψάξεις για δουλειά στις κεντρικές λεωφόρους! Γιατί να παλεύεις για καθιέρωση άδειας μητρότητας όταν έχεις συναδέλφους που είναι διατεθειμένοι να θυσιάσουν τη δική τους – ειδικά σε μία χώρα που ο μέσος εργαζόμενος έχει λιγότερο χρόνο διακοπών κι από έναν δουλοπάροικο τον Μεσαίωνα;

Σε μία τέτοια ιστορία λοιπόν, που αποτελεί άλλη μία αναμφισβήτητη απόδειξη της δομικής αποτυχίας του Καπιταλισμού, αυτή πουλιέται ως άλλη μία εορτή του ατομικού θριάμβου. Και είναι αυτές οι απελπισμένες και κουραστικές απόπειρες να καλυφθεί το γεγονός συστημικής αποτυχίας με το εποικοδόμημα του ατομικού θριάμβου που αφήνουν αυτή την άσχημη γεύση. Αυτοί οι τίτλοι, και οι ιστορίες πίσω από αυτούς, επιχειρούν να σε αποσπάσουν φωνάζοντας “Κοίτα εδώ αυτήν την φωτεινή, ευγενή, γενναία γεμάτη σθένος πράξη!!” ώστε να μην γυρίσεις στ’ αριστερά σου να παρατηρήσεις και αμφισβητήσεις τις δομές που κάνουν αναγκαίες αυτές τις πράξεις καλοσύνης, θάρρους και σθένους.