Ήπειρος: Κεφάλαιο και Κράτος ενάντια σε Φύση και Εργαζόμενους με φόντο τους Υδρογονάνθρακες

Στις 6 Μάρτη τα ΕΛΠΕ σε κοινοπραξία με την ισπανική Repsol υπέβαλαν τη μοναδική προσφορά για την παραχώρηση του δικαιώματος εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων σε περιοχή του Ιονίου. Αντίστοιχα, σε κοινοπραξία με τις ExxonMobil και Total υπέβαλαν προσφορά σε θαλάσσιες περιοχές της Κρήτης. Στα ΕΛΠΕ επίσης έχει παραχωρηθεί δικαίωμα έρευνας και εξόρυξης στη χερσαία περιοχή Άρτας-Πρέβεζας, ενώ στην ανταγωνίστρια της, Energean έχει παραχωρηθεί η περιοχή των Ιωαννίνων.

Ενώ η μοιρασιά των περιοχών προς εκμετάλλευση συνεχίζεται με αποδέκτες εγχώριες και διεθνείς εταιρείες, οι κάτοικοι της Ηπείρου αντιδρούν έντονα ενάντια στα έργα και τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις που αυτά θα έχουν. Για να κάμψει τις αντιστάσεις προς τις επενδύσεις, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ (έχοντας τη στήριξη όλων των αστικών κομμάτων όπως δείχνουν και οι ψηφοφορίες στη βουλή για την παραχώρηση των εκτάσεων) διοργανώνει σειρά εκδηλώσεων με τοπικούς φορείς και εταιρικά μεγαλοστελέχη σε όλη την Ήπειρο. Η επιχειρηματολογία σε όλες αυτές τις εκδηλώσεις είναι κοινή και εν πολλοίς επαναλαμβάνει αυτή που προωθούσε η κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ για τα κέρδη της Eldorado στις Σκουριές. Στο παρόν άρθρο θα προσπαθήσουμε να εξετάσουμε τις βασικές πτυχές της.

  1. «Οι εξαγωγές από τις επενδύσεις θα μας ωφελήσουν όλους»

Το μεγαλύτερο επιχείρημα της κυβέρνησης είναι πως τα κέρδη που θα αποφέρουν στους επενδυτές οι εξορύξεις στην Ήπειρο θα μεταφραστούν σε μια διάχυση τους προς τα κάτω «σε όλη την οικονομία» μέσω της κίνησης της αγοράς και της φορολογίας. Η θεωρία της «διάχυσης των κερδών προς τα κάτω» είναι απλώς η επανάληψη του παλιού αφηγήματος πως «αν πάνε καλά οι επενδύσεις, τότε κερδίζουν και οι καπιταλιστές και οι εργάτες».

Η πραγματικότητα τις έχει διαψεύσει ξανά και ξανά. Τα όποια κέρδη προκύψουν θα πάνε στους μεγαλομετόχους των εταιρειών, όχι στην κοινωνική ανάπτυξη της Ηπείρου. Η δομική ανταγωνιστικότητα και ανάγκη συσσώρευσης κεφαλαίων από την κάθε εταιρεία, μικρή ή μεγάλη, την οδηγεί στη προσπάθεια μεγιστοποίησης αυτών των κερδών για την ίδια και ελαχιστοποίησης της όποιας διαφυγής τους προς άλλες κατευθύνσεις και ειδικά προς τους εργαζόμενους, οι οποίοι είναι αυτοί που με τη δουλειά τους, παράγουν τα πλούτη που παρασιτικά καταλήγουν στους λογαριασμούς των ΕΛΠΕ και της Repsol. Προϋπόθεση για τα υπερκέρδη τους είναι εν τέλει η υπερεκμετάλλευση μας.

Και καμία εταιρεία δεν έδωσε μερίδιο των κερδών των επειδή ήθελε ή επειδή «έτσι είναι η ελεύθερη αγορά». Αναγκάστηκε να τα δώσει μετά από σκληρούς εργατικούς αγώνες.

  1. «Η φορολογία και τα μισθώματα από τις επενδύσεις θα πάνε στην τοπική διοίκηση και τις συντάξεις»

Η κυβέρνηση ισχυρίζεται πως το 5% από τους φόρους και τα μισθώματα θα γίνουν διαθέσιμα για τις δημοτικές υπηρεσίες της τοπικής διοίκησης και μακροπρόθεσμα ως και 20% θα δοθούν στα ασφαλιστικά ταμεία. Αυτό που «ξεχνά» ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πως ενώ λέει αυτά, προωθεί την πλήρη ιδιωτικοποίηση των δομών της τοπικής διοίκησης μέσω της νομοθεσίας του (ως συνέχεια των παλαιότερων) που συρρικνώνει όλο και περισσότερο τους προϋπολογισμούς των δήμων.  

Επιπλέον, στον τομέα της υγείας, η δημόσια χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος μειώνεται ως κομμάτι του στρατηγικού στόχου της μετακύλισης τους κόστους ασφάλισης προς τα κάτω.

Θα πρέπει να επισημανθεί πως η διάρκειας απόδοσης κερδοφορίας για τα έργα εκτιμάται γύρω στα 20-30 έτη. Αρά τι λέει ο ΣΥΡΙΖΑ: πως θα δώσει «μακροπρόθεσμα» πόρους για συντάξεις από έργα που μετά από 20 χρόνια δε θα υπάρχουν σε ένα ασφαλιστικό σύστημα του οποίου τη χρηματοδότηση μειώνει κάθε χρόνο.

  1. «Το περιβάλλον δεν κινδυνεύει»

Κάθε βιομηχανικό έργο ενέχει τον κίνδυνο μικρής ή μεγάλης αρνητικής επίδρασης στο περιβάλλον και εκπομπής ρύπων. Συνεπώς, οι επιπτώσεις καθορίζονται α) από την επικινδυνότητα του έργου β) το εποπτικό πλαίσιο στη βάση του οποίου γίνεται το έργο. Είναι εμφανές πως οι δύο παράγοντες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Ένα έργο – όπως η εξόρυξη υδρογονανθράκων –  με αυξημένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνο αν η εποπτεία είναι ελλιπής ως και παντελώς απούσα.

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για τις περιοχές Άρτας-Πρέβεζας από το Υπουργείο Περιβάλλοντος-Ενέργειας και το τμήμα Γεωλογίας του ΕΚ.ΠΑ. είναι ενδεικτική της στοχοθεσίας που θέτει το κράτος. Ήδη από τις πρώτες σελίδες οι συντάκτες της μελέτης δηλώνουν πως «Η σκοπιμότητα του παρόντος Σχεδίου σχετίζεται άμεσα με την αναγκαιότητα που θέτει η παρούσα κοινωνικοοικονομική κατάσταση της χώρας, καθώς η εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων θα οδηγήσει, στην άνθηση τόσο της τοπικής όσο και της εθνικής οικονομίας».[1] Συνεπώς, η περιβαλλοντική εποπτεία των έργων για το κράτος υπάγεται και οριοθετείται από τις ανάγκες τις εθνικής οικονομίας δηλαδή της κερδοφορίας των Ελλήνων καπιταλιστών.

Η ΣΜΠΕ είναι μια πολυσέλιδη μελέτη,  ωστόσο, διαβάζοντας την παρατηρούμε πως ενώ θα έπρεπε να παρουσιάζει λεπτομερώς και τεκμηριωμένα τις επιπτώσεις της έρευνας-εκμετάλλευσης, οι 326 σελίδες της είναι γεμάτες με αοριστολογίες και βεβαιώσεις πως δεν χρειάζονται περαιτέρω ρυθμιστικοί έλεγχοι. Μια από τις πιο συνήθεις  φράσεις που χρησιμοποιεί η μελέτη είναι η εξής: «Δεν προβλέπονται ιδιαίτερες επιπτώσεις»  ακολουθούμενη από την πρόταση «Με την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει κατάλληλη πρόβλεψη τόσο στο επιχειρησιακό σχέδιο».  

Άρα: η επιχείρηση θα είναι υπεύθυνη για την εποπτεία των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των δραστηριοτήτων της όπως συνομολογεί και υπουργική απόφαση του 2013 για την ΣΜΠΕ σύμφωνα με την οποία:  «Η ολοκληρωμένη μέριμνα για την πρόληψη, τον περιορισμό και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων στο περιβάλλον θα πρέπει να ανατεθεί σε διακριτή Μονάδα Περιβάλλοντος. Η Μονάδα αυτή θα οργανωθεί και θα λειτουργεί με αποκλειστική ευθύνη του φορέα στον οποίο θα έχει παραχωρηθεί το δικαίωμα έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, ενώ θα επιβλέπεται από την Αρχή Σχεδιασμού.» [2]

Θα πρέπει να επισημανθεί πως η ΣΜΠΕ χρησιμοποιείται από κυβέρνηση-ΕΛΠΕ ως νομιμοποιητικό εργαλείο που «αποδεικνύει» πως δεν υπάρχει περιβαλλοντικός κίνδυνος. Τα συμπεράσματα της ΣΜΠΕ όμως αξιοποιούν ως βάση ένα υποθετικό επιχειρησιακό σχέδιο το οποίο ακόμη δεν υπάρχει και του οποίου λειτουργία θα είναι ο αυτοέλεγχός του.

Τι γίνεται όμως με τους ελεγκτικούς μηχανισμούς; Η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων (ΕΔΕΥ) την οποία η κυβέρνηση προβάλει ως ασφαλιστική δικλείδα για την προστασία του περιβάλλοντος , είναι ένας οργανισμός τόσο υποστελεχωμένος με συνέπεια για την επίβλεψη όλων των έργων στην Ελλάδα να έχει μόνιμο προσωπικό μόλις 12 εργαζόμενους. Η υπαγωγή της ΕΔΕΥ στη στοχοθεσία «για την ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας» έχει δημιουργήσει ένα μηχανισμό, του οποίου βασική λειτουργία είναι το μοίρασμα «φιλέτων» στους ενεργειακούς ομίλους και η διευκόλυνση της λεηλασίας αυτών των φιλέτων μέσω της συνεχούς απαξίωσης των διαδικασιών επόπτευσης.

Ξανά και ξανά η ιστορία των περιβαλλοντικών καταστροφών έχει δείξει πως το κεφάλαιο για τα κέρδη του δε θα διστάσει ούτε στιγμή να θυσιάσει το φυσικό περιβάλλον όπου γενεές ολόκληρες έχουν γεννηθεί  και μακροημερεύσει.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν την πορεία τα όσων θα προκαλέσει η υλοποίηση του έργου. Ενδεικτικά:

  • Στις χερσαίες εκτάσεις της Ηπείρου, το έργο θα ξεκινήσει με σεισμικές διασκοπήσεις με χρήση εκρηκτικών (shot-hole drilling, SHD) για τον εντοπισμό πιθανών περιοχών γεώτρησης. Υπολογίζεται πως τα σημεία SHD θα είναι μερικές χιλιάδες με βάθος 10-15 μέτρα η κάθε μία. Η ελλιπής φραγή τους μετά το πέρας της έρευνας μπορεί να  οδηγήσει σε αυξημένες πλημμύρες, διαταραχή του υδροφόρου ορίζοντα και των καλλιεργήσιμων εκτάσεων.
  • Σε πολλές χώρες η χρήση εκρηκτικών υλών για τα SHD έχει απαγορευτεί, ενώ σε άλλες όπως πρόσφατα στη Δανία το κίνημα κατάφερε να πετύχει την πλήρη απαγόρευση κάθε διαδικασίας SHD. Αντίθετα, κατά τη ΣΜΠΕ, «οι επιπτώσεις δεν αναμένεται να είναι σημαντικές».
  • Από τις διαδικασίες θα παραχθούν ως απόβλητα πολφοί και θρύμματα για τα οποία δεν υπάρχει πρόβλεψη των συνολικών ποσοτήτων τους όπως δεν υπάρχει κανένα σχέδιο για τους τελικούς αποδέκτες αποβλήτων.
  • Κατά τη ΣΜΠΕ, αν δεν βρεθούν αποδέκτες θα επιτραπεί να γίνει υγειονομική ταφή. Δεν υπάρχει όμως καμία πρόβλεψη για την απόσταση των χώρων υγειονομικής ταφής (ΧΥΤΑ) από το υδροφόρο δίκτυο κατά τη διάρκεια του έργου.
  • Μετά την έρευνα για να ξεκινήσουν οι δοκιμαστικές γεωτρήσεις θα αποψιλωθούν και θα επιπεδωθούν εκτάσεις πολλών στρεμμάτων συνολικά.

Αρά: στην Ήπειρο των εθνικών δρυμών, ζωνών ειδικής προστασίας περιβάλλοντος και των οικότοπων που είναι σημαντικοί σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, κυβέρνηση και κεφάλαιο ζητούν να γίνουν έρευνες σημαντικής παρέμβασης στο φυσικό περιβάλλον με χρήση μεθόδων απαγορευμένων διεθνώς χωρίς καμία πρόβλεψη για τα απόβλητα και τις επιπτώσεις τους στο βιοτικό επίπεδο των κατοίκων και το βιοσύστημα συνολικά.

  1. «Οι επενδύσεις φέρουν δουλειές»

Η κυβέρνηση ισχυρίζεται πως οι εξορύξεις θα δημιουργήσουν πολλές θέσεις εργασίας σε μια από τις περιοχές με την μεγαλύτερη ανεργία πανελλαδικά. Την ίδια αφήγηση προωθούν και οι εταιρείες με τον Γιάννη Γρηγορίου, γενικό διευθυντή των έρευνας-παραγωγής υδρογονανθράκων των ΕΛΠΕ να δηλώνει πριν λίγες μέρες σε εκδήλωση της Πανηπειρωτικής Ομοσπονδίας: «όπου πήγαμε φέραμε δουλειές και φροντίσαμε την τοπική κοινωνία.»

Η απάντηση θα πρέπει να δοθεί σε δύο επίπεδα: α) πόσες δουλειές συνολικά; και β) τι είδους δουλειές;

Η Eldorado ισχυριζόταν πως θα φέρει χιλιάδες θέσεις εργασίας στις Σκουριές. Τελικά, έφερε 500, τους οποίους εργαζόμενους θα απέλυε λίγα χρόνια μετά και κατέστρεψε την τοπική οικονομία μέσω της ρύπανσης του περιβάλλοντος αποδιοργανώνοντας τις παραδοσιακές παραγωγικές ασχολίες των κατοίκων.

Τα ίδια ισχυρίζεται και η ΕΛΠΕ. Η κατάσταση στην Ήπειρο θα είναι όμοια με αυτήν των Σκουριών σε μεγαλύτερη κλίμακα. Το 20% των θέσεων εργασίας στην Ήπειρο είναι στον αγροτικό τομέα. Οι διαδικασίες αποψίλωσης, επιπέδωσης, διατάραξης τους φυσικού περιβάλλοντος απλώς θα αποδιοργανώσουν την οικονομική δραστηριότητα  – γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, ιχθυοκαλλιέργεια –  της περιοχής με αποτέλεσμα οι όποιες θέσεις εργασίας δημιουργηθούν να είναι πολύ λιγότερες απ’ αυτές που θα χαθούν.

Και τι είδους δουλειές θα είναι αυτές; Τα ΕΛΠΕ «ξεχνούν» τους 4 νεκρούς εργαζόμενους στο εργοδοτικό έγκλημα του 2015 στις εγκαταστάσεις της στην Αττική επί 1ης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ με υπουργό τον Π. Λαφαζάνη, τις άθλιες συνθήκες εργασίας και την μη τήρηση των κανόνων ασφαλείας μέσω της χρήσης εργολαβικών εταιρειών – δουλεμπορικών γραφείων που εκμεταλλεύονται την ανεργία για να πιέζουν τους εργαζόμενους να δεχτούν τις χειρότερες δυνατές συνθήκες.  Η αντεργατική νομοθεσία στα πλαίσια του 3η μνημονίου όπως η απελευθέρωση των ωραρίων και η προωθούμενη κατάργηση του επιδόματος ανθυγιεινής εργασίας εντείνουν την υπάρχουσα κατάσταση.

  1. «Η Ήπειρος θα μετατραπεί σε γεωπολιτικό κέντρο»

Ο Μιχάλης Βερροιόπουλος από το ΥΠΕΝ, σε εκδήλωση της Πανηπειρωτικής Ομοσπονδίας , ανέπτυξε τον μακροπρόθεσμο στόχο της κυβέρνησης να μετατρέψει την Ήπειρο σε γεωπολιτικό κέντρο μέσω του δικτύου ενεργειακών αγωγών που θα αναπτυχθεί στην περιοχή. Οι αγωγοί θα ξεκινούν από το Ισραήλ και την Κύπρο για να συνδέουν με την δυτική Ευρώπη διαμέσου της Ηπείρου. Ο Μ. Βερροιόπουλος έκλεισε αυτό το κομμάτι της τοποθέτησής του λέγοντας πως η νέα «γεωπολιτική θέση της Ηπείρου» θα «μας» προστατεύσει «από τον σουλτάνο και τα καράβια του».

Ο όρος «γεωπολιτικό κέντρο» είναι ένας ψευδο-ουδέτερος όρος που συγκαλύπτει την ουσία η οποία είναι πως κάθε περιοχή που αποκτά γεωστρατηγική σημασία στα πλαίσια των ενδοκαπιταλιστικών ανταγωνισμών γίνεται πεδίο στρατιωτικών ασκήσεων, πεδίο διπλωματικών πιέσεων και αναταράξεων με διεκδικήσεις και αντεκδικήσεις εκατέρωθεν. Τα οφέλη μιας τέτοιας Ηπείρου θα είναι οφέλη μόνο γι’αυτούς που βγαίνουν κερδισμένοι από τους ανταγωνισμούς: τους βιομήχανους, εφοπλιστές και τραπεζίτες της Ελλάδας. Για τους από κάτω απλά σημαίνει πως η γη που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν θα μετατραπεί σε ναρκοπέδιο ανταγωνισμών.

Αντί επιλόγου

Η προωθούμενη έρευνα-εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων στην Ήπειρο γίνεται για τα κέρδη των ενεργειακών ομίλων και με μόνο γνώμονα αυτά. Η πραγμάτωση της θα επιφέρει περιβαλλοντική καταστροφή στο φυσικό-ανθρώπινο περιβάλλον και στο βιοτικό επίπεδο των κατοίκων. Μετά το πέρας της σε βάθος 20-30 ετών, θα έχει αφήσει πίσω της ένα ρημαγμένο τοπίο.

Στην πραγματικότητα, η χαμηλή μακροπρόθεσμη αποδοτικότητα των έργων δείχνουν πως τα ΕΛΠΕ και η Repsol επέλεξαν τη συγκεκριμένη επένδυση ακριβώς λόγω των κρατικών διευκολύνσεων, της ανυπαρξίας περιβαλλοντικής εποπτείας και της αντεργατικής νομοθεσίας που επιτρέπουν την μείωση του κόστους  για να μπορέσουν να βγάλουν γρήγορα κέρδη μέσω της λεηλασίας και του παρασιτισμού πάνω στο περιβάλλον και τις ζωές μας.

Σε μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπων και φύσης ένα τέτοιο έργο δε θα υπήρχε σε κανένα ενεργειακό πλάνο διότι τα συνολικά οικονομικά οφέλη του είναι πολύ λίγα σε σχέση με τις συνολικές πιθανές κοινωνικές-περιβαλλοντικές επιπτώσεις του ακόμη κι αν λειτουργούσαν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί. Αντ’ αυτού, στην εποχή μας όπου η ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών καλπάζει, η πρόσβαση στην τεχνογνωσία συνεχώς μεγαλώνει και  η δυνατότητα του συλλογικού σχεδιασμού και ελέγχου της παραγωγής είναι εφικτή μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την παραγόμενη γνώση για να εναρμονίσουμε την ανθρώπινη δραστηριότητα με το φυσικό περιβάλλον. Μόνο εμπόδιο είναι οι βραχυπρόθεσμοι, ληστρικοί, παρασιτικοί σχεδιασμοί του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής των αγαθών και της ζωής. Μπορούμε και πρέπει να τους σταματήσουμε.

 

 

Παραπομπές

[1] Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

[2] Έγκριση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)