Δεν έφερε ο Μπολσονάρο την Αντίδραση, οι αντιδραστικές πολιτικές έφεραν τον Μπολσονάρο

Από newsjunkiepost.com

Στη 1 Γενάρη ο αντιδραστικός Βραζιλιάνος πολιτικός Jair Bolsonaro θα αναλάβει την προεδρία της Βραζιλίας μετά τη νίκη του ενάντια στον σοσιαλδημοκράτη υποψήφιο Fernando Haddad μετά από 16 έτη διακυβέρνησης του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος PT. Για μεγάλο κομμάτι στη διεθνή αριστερά και αναρχία, η άνοδος και νίκη του Bolsonaro αποτέλεσε ένα ξαφνικό και σοκαριστικό αποτέλεσμα, το οποίο αναγνώστηκε ως μια γενική αντιδραστική (ως και φασιστική) στροφή στο πολιτικό γίγνεσθαι της Βραζιλίας, της 5ης μεγαλύτερης οικονομίας παγκοσμίως. Το αρχικό «σοκ» συνοδεύτηκε από αναλύσεις για την ικανότητα του Bolsonaro να ενώσει γύρω από την υποψηφιότητα του τα μικροαστικά και μεσαία στρώματα της χώρας καθώς και μια ικανή μερίδα της αστικής τάξης καθώς και συζητήσεις για την πολιτική υποκατηγορία στην οποία πρέπει να τοποθετήσουμε τον Bolsonaro: ακροδεξιός, βοναπαρτιστής, ημιφασίστας ή φασίστας; Παράλληλα, σε πολλές πόλεις όπως και στην Αθήνα πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώσεις ενάντια στον Bolsonaro στις πρεσβείες της Βραζιλίας.

Σε πρώτο επίπεδο πρέπει να αποφύγουμε τις γρήγορες και δημοσιογραφικές αναλύσεις και συμπεράσματα για ένα τόσο σοβαρό πολιτικό φαινόμενο όπως η σταθερή άνοδος αντιδραστικών δυνάμεων τα τελευταία χρόνια. Η όλη κουβέντα χρειάζεται να ξεκινήσει από τη φάση στην οποία βρίσκεται ο παγκόσμιος καπιταλισμός (και ο κάθε εθνικός καπιταλισμός εντός του), τον αναγκαίο κρατικό μηχανισμό γι’αυτή τη φάση και την αντίστοιχη αναγκαία διακυβέρνηση αυτού του κράτους – ανεξαρτήτως ιδεολογίας. Η τοποθέτηση του Marcel van der Linden για την αυξανόμενη σχετική ανεξαρτησία και ισχύ του αστικού κρατικού μηχανισμού αποτελεί μια καλή αφετηρία για να κατανοήσουμε τη γενικότερη τάση του κράτους να αυταρχικοποιείται και να απαιτεί περισσότερες τέτοιες μορφές πολιτικών σ’ ένα «υβριδικό» πλαίσιο όπου τυπικά δημοκρατικές μορφές διακυβέρνησης συνδυάζονται με πολιτικές δικτατορικού περιεχομένου – ανεξαρτήτως της συγκεκριμένης πολιτικής κατηγορίας στην οποία θα εντάξουμε τον πολιτικό εκφραστή τους.

Ωστόσο, οι τάσεις της ιστορικής κίνησης του κεφαλαίου ακριβώς επειδή είναι τάσεις και όχι γραμμικές νομοτέλειες, αν και εντός του καπιταλιστικού συστήματος δεν μπορούν μακροπρόθεσμα να ανατραπούν, η πάλη ενάντιά τους μπορεί να οδηγήσει σε νίκες και μορφές οργάνωσης, οι οποίες θα δημιουργήσουν τους όρους για τη συνολική ανατροπή του συστήματος που τις γέννησε. Χρειάζεται να επαναλάβουμε ενάντια στην μοιρολατρεία και την ηττοπάθεια: κάθε στιγμή της κάθε πολιτικής διεργασίας είναι μια ανοιχτή μάχη όπου η δυνατότητα ανάδειξης μιας επαναστατικής πορείας παραμένει το μεγάλο διακύβευμα. Συνεπώς, από αυτή τη σκοπιά, η πολιτική έχει τα πρωτεία επί κάθε ιστορικής τάσης. Το σύντομο αυτό άρθρο λοιπόν είναι ένα σχόλιο γι’αυτά τα «πρωτεία» σχετικά με το πως φτάσαμε στον Bolsonaro.

Στην υπόθεση Bolsonaro, ο ίδιος αποτελεί το προϊόν μιας μακράς διαδικασίας εκφυλισμού κάθε χειραφετητικής πολιτικής από τη σοσιαλδημοκρατία και της συστηματικής καλλιέργειας αντιδραστικών αντανακλαστικών στην κοινωνία της Βραζιλίας. Ο Bolsonaro είναι γνωστός ως μισογύνης, ρατσιστής, αντικομμουνιστής, χουντικός ήδη από τη δεκαετία του 1990 όταν πρωτοεκλέχτηκε. Πάντα όμως αντιμετωπιζόταν ως περιθωριακό απομεινάρι της δικτατορίας, στην οποία ήταν και αξιωματικός του στρατού. Ο Bolsonaro πάντα έλεγε «αν χρειαστεί, ο στρατός να φυλακίσει όλους τους αριστερούς». Έπρεπε να περάσουν 16 χρόνια σοσιαλδημοκρατικής ηγεμονίας έτσι ώστε να αποκτήσει πραγματικό, υλικό περιεχόμενο το μήνυμα του και σχεδόν 58 εκατομμύρια Βραζιλιάνοι να απαντήσουν «ναι, αυτό πρέπει να γίνει» έχοντας βιώσει τη συνεχιζόμενη φτωχοποίηση τους εν μέσω συνεχών οικονομικών σκανδάλων πολλών δισεκατομμυρίων με υπαίτιους ηγετικά στελέχη του PT. Έπρεπε να περάσουν 16 χρόνια οικοδόμησης ενός σκληρού πελατειακού συστήματος όπου τις δημόσιες καμπάνιες ενάντια στις μαφίες και τη φτώχεια στις φαβέλες, ακολουθούσαν υπόγειες μοιρασιές κονδυλίων που κατέληγαν στις ίδιες τοπικές μαφίες που δημόσια εχθρεύονταν. Αν κατανοήσουμε αυτή την καθημερινή πραγματικότητα, ίσως μπορέσουμε να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε γιατί πολλοί στις φαβέλες ψήφισαν τον ρατσιστή Bolsonaro, ο οποίος επανειλημμένα έχει δηλώσει πως οι κάτοικοι στις φαβέλες είναι τα πιο «άχρηστα στοιχεία της κοινωνίας».

Κι κάπου εδώ πρέπει να θέσουμε το ερώτημα: ο Bolsonaro έφερε τον ρατσισμό ή μια γενικότερη αντιδραστική κατάσταση έφερε τον Bolsonaro; Ο επόμενος υπ. Αμύνης της Βραζιλίας είναι ο εν αποστρατεία στρατηγός Augusto Heleno Ribeiro Pereira, ο οποίος είναι και ο πολιτικός μέντορας του Bolsonaro. Το 2004-5 ο Pereira ήταν επικεφαλής της MINUSTAH, της στρατιωτικής επιχείρησης του ΟΗΕ για τη διασφάλιση της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Αϊτή. Το PT πρόβαλλε ως μεγάλη διεθνή νίκη του την ανάληψη της ηγεσίας της αποστολής, ως σύμβολο της ανερχόμενου διεθνούς ρόλου της Βραζιλίας ή όπως δήλωνε η πρωθυπουργός Ντίλμα Ρούσεφ το 2011 για τον υπουργό Αμύνης της και ένας από τους σχεδιαστές της επιχείρησης, Celso Amorim (ο οποίος θα αναλάμβανε το ίδιο πόστο αν νικούσε τώρα ο Haddad ενάντια στον Bolsonaro): «μας έδωσε μια ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική που έβαλε τη Βραζιλία στο ίδιο επίπεδο με τα ισχυρότερα κράτη παγκοσμίως«.

Τι έκανε λοιπόν η σοσιαλδημοκρατική Βραζιλία στην Αίτή; Λειτούργησε ως στρατός κατοχής με 37,000 στρατεύματα, οργάνωσε μαζικές σφαγές του ντόπιου πληθυσμού και στη συνέχεια αναγκάστηκε να αποσύρει τον στρατηγό Pereira υπό το φόβο πως θα κατηγορηθεί για εγκλήματα πολέμου. Αργότερα, αποκαλύφθηκε πως η Αϊτή λειτούργησε και ως πεδίο «ζωντανών» ασκήσεων του βραζιλιάνικου στρατού, ενώ πολλοί από τους 37,000 που πήραν μέρος στις επιχειρήσεις διοχετεύτηκαν στη συνέχεια στις ειδικές δυνάμεις της αστυνομίας αφού έλαβαν την «κατάλληλη εκπαίδευση» σε φτωχογειτονιές όπως το Σιτέ Σολέιλ. Και όπως φάνηκε ακόμη αργότερα από τα Wikileaks, η Αϊτή είχε γίνει αντικείμενο παζαριών μεταξύ Βραζιλίας και ΗΠΑ. Πόσες συγκεντρώσεις έγιναν άραγε στις διάφορες πρεσβείες της Βραζιλίας ενάντια στις σφαγές στην Αϊτή; Σίγουρα πάντως η κατακραυγή της διεθνούς αριστεράς και αναρχίας για τις σφαγές της σοσιαλδημοκρατίας δεν ήταν η ίδια με τα ιδεολογικά αντανακλαστικά που επιδεικνύει για τον Bolsonaro.  

Εδώ φυσικά αναδεικνύεται πέρα από τη φυσική συνέχεια του Κράτους και η φυσική συνέχεια των πόστων με τον τυπικά ακροδεξιό Pereira (τωρινό υπ. Αμύνης) να έχει υπάρξει υπό την ηγεσία του τυπικά σοσιαλδημοκράτη Amorim (τότε υπ. Αμύνης και τώρα υποψήφιο για το πόστο). Πόση διαφορά μεταξύ των δύο να μπορεί να διακρίνει άραγε ένα παιδί που επιβίωσε των έργων και ημερών της MINUSTAH στην Αϊτή; Σίγουρα μικρότερη, απ’αυτή που είδαν όσοι, για 16 χρόνια στήριζαν φανερά, κρυφά ή «κριτικά» το PT για να ξυπνήσουν μια μέρα και να σοκαριστούν από τον Bolsonaro. Και πόσοι άλλοι ασκούσαν μια φιλολογική και χαλαρή κριτική απέναντι σε πραγματικά εγκλήματα, τα οποία αν τα διέπραττε «η δεξιά» θα ξεσηκώνονταν; Και ποια ήταν η πραγματική αλληλεγγύη για όλους βρίσκονταν στο στόχαστρο αυτών των επιθέσεων;

Όταν, για παράδειγμα, ο Bolsonaro χυδαιολογεί απέναντι στους ιθαγενείς για να αφαιρέσει σε ιδεολογικό επίπεδο την ανθρώπινη υπόσταση τους, το μόνο που κάνει είναι να εκφράζει με λόγια αυτό που έκανε η σοσιαλδημοκρατία στις προετοιμασίες για το Mundial το 2014: τους μαζικούς διωγμούς ιθαγενών από τα σπίτια τους στις περιοχές που θα χτίζονταν γήπεδα και ξενοδοχεία. Η αντιδραστική πρακτική παράγει αντιδραστική θεωρία και μετά ξανά αντιδραστική πρακτική. Ο Bolsonaro δεν ήρθε απο το πουθενά ή (μόνο) από κάποιους μικροαστούς που «ξαφνικά» αγανάκτησαν. Βήμα-βήμα συγκροτήθηκαν οι πολιτικές που θα έβρισκαν ολοκληρωμένη έκφραση σ’ έναν Bolsonaro τον Οκτώβρη του 2018.

Ο Bolsonaro δεν προέκυψε από αφηρημένες ιδεολογικές διεργασίες αλλά από ένα συνεχές πολιτικών επιλογών που δημιούργησαν το έδαφος για να εμφανιστεί η πολιτική του ως συνακόλουθη κανονικότητα. Χρειάζεται να αναγνωριστεί ο ρόλος της σοσιαλδημοκρατίας γι’ αυτό που είναι: ως πρόδρομος της αστικής αντίδρασης για τον οποίο δε χωράει καμία «κριτική στήριξη» ή σιωπηλή αποδοχή.

Δεν πρέπει να προσκολληθούμε  όμως στην σοσιαλδημοκρατία ούτε με τη μορφή της απόδοσης σ’αυτήν κάθε τι σάπιου που παράγει η αστική κοινωνία. Πιο σύντομα: η σοσιαλδημοκρατία να αποφετιχοποιηθεί και να πάρει τη θέση της δίπλα σ’ όλες τις υπόλοιπες λογικές αστικής διακυβέρνησης.

Συνεπώς, χρειάζεται να αντιμετωπιστούν οι πολιτικές για το περιεχόμενό τους και όχι για το ιδεολογικό προσωπείο μέσα από το οποίο εκφράζονται. Η βία που στρέφεται ενάντια στην εργατική τάξη είναι το ίδιο αντιδραστική ότι κι αν δηλώνει πως είναι.

Δεν έχουμε κάποιο πομπώδη επίλογο να προσθέσουμε για το τι να κάνουν οι μαχόμενες δυνάμεις στη Βραζιλία, ούτε την ανάγκη να στηριχτούμε σε εικόνες από κάποια μεγάλη διαδήλωση για να πούμε πως υπάρχει «έτοιμη απάντηση». Μας αρκεί η  καθημερινή οικοδόμηση των απαραίτητων αντανακλαστικών για να δίνεται κάθε μάχη με καθαρό ταξικό προσανατολισμό και στήριξη της αυτενέργειας της τάξης μας. </end_comment>