Για τα 2.7 εκατομμύρια Ουκρανών προσφύγων

Στις 10 χώρες με τους μεγαλύτερους προσφυγικούς πληθυσμούς θα βρούμε χώρες όπως η Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν. Θα βρούμε επίσης κράτη όπως το Σουδάν και το Κονγκό, στα οποία οι μακροχρόνιες συγκρούσεις και εκτοπισμοί αντιμετωπίζονται πλέον σαν η φυσική κατάσταση των πραγμάτων σ’ εκείνες τις περιοχές της Αφρικής. Ως εδώ, τα ευρήματα είναι αναμενόμενα: πρώην αποικιακές περιοχές, πόλεμοι και καταστροφή στην περιφέρεια του ανεπτυγμένου κόσμου.

Ωστόσο, στα δέκα αυτά κράτη υπάρχει και ένα ευρωπαϊκό: η Ουκρανία. Ο εμφύλιος πόλεμος, ο οποίος ξεκίνησε το 2014 και συνεχίζεται ως σήμερα – παρά τις συμφωνίες ανακωχής του Μινσκ – έχει αφήσει 1.65 εκ/ εσωτερικά εκτοπισμένους πληθυσμούς και έχει οδηγήσει 1.1 εκ.  στην προσφυγιά στο εξωτερικό.

Οι παραμεθώριες περιοχές μεταξύ της δυτικής και ανατολικής Ουκρανίας όπου οι συγκρούσεις συνεχίζονται σε εβδομαδιαία βάση οδηγεί σημαντικά τμήματα των κατοίκων τους στον εκτοπισμό. Με κατεστραμμένα σπίτια και σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και εξαθλίωσης, πολλοί έχουν προσπαθήσει να ζητήσουν άσυλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία δεν αναγνωρίζει πως η Ουκρανία αποτελεί εμπόλεμη ζώνη και αρνείται το δικαίωμα ασύλου στην πλειοψηφία τους. Πρέπει να επισημανθεί πως το νομικό πλαίσιο το οποίο αρνείται το καθεστώς πρόσφυγα σε 2.7 εκατομμύρια Ουκρανών πολιτών είναι το ίδιο, το οποίο πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε για να αποκλειστούν από το δικαίωμα στο άσυλο εκατοντάδες χιλιάδες  Σύριοι τα προηγούμενα χρόνια.

Αυτός ο αποκλεισμός έχει συγκεντρώσει  1.65 εκ. σε άλλες περιοχές της δυτικής Ουκρανίας. Εκεί, λίγοι καταφέρνουν να εγγραφούν στα μητρώα εκτοπισμένων και να λάβουν μια ελάχιστη στήριξη. Όσοι τα καταφέρνουν, έχουν πλέον το δικαίωμα να μένουν σε κοντέινερ των 24 τ.μ. ανά οικογένεια. Γι’ αυτές τις υπηρεσίες βέβαια πληρώνουν “ενοίκιο” κάθε μήνα 350 hryvna (12 ευρώ) ανά ενήλικο και 175 hryvna (6 ευρώ) για κάθε ανήλικο.[1] Οι εσωτερικοί πρόσφυγες λαμβάνουν ένα ειδικό μηνιαίο επίδομα που αντιστοιχεί σε περίπου 30 ευρώ για να καλύψουν τις ανάγκες τους.

Η Γερμανία, η οποία είναι μια από τις δυνάμεις που έχουν συνυπογράψει τις συμφωνίες του Μινσκ και έχει δεσμευτεί για τη στήριξη των προσφύγων ως σήμερα έχει συμβάλει μόλις 19 εκ. ευρώ για τις ανάγκες στέγασης περίπου 2300 εκτοπισμένων. Στις ΗΠΑ, ο νέος προϋπολογισμός του Τραμπ σημαίνει 70% περικοπές για τη στήριξη των Ουκρανών εκτοπισμένων. Η ουκρανική προσφυγική κρίση είναι τέτοια ώστε το χειμώνα του 2017, ο ΟΗΕ ύστερα από την κοινωνική πίεση που δέχτηκε, ξεκίνησε καμπάνια για να βρεθούν κονδύλια για τις ανάγκες θέρμανσης των προσφύγων.

Η μεγάλη πλειοψηφία των εκτοπισμένων στο εσωτερικό της Ουκρανίας έχοντας εγκαταλειφθεί από το ουκρανικό κράτος και από τις ευρωπαϊκές εγγυήτριες δυνάμεις, επιβιώνει χάρη στα κοινοτικά δίκτυα και τις δομές αλληλεγγύης που έχουν δημιουργήσει ομάδες κατοίκων στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας για να τους βοηθήσουν.

Η στήριξη από τις δομές αλληλεγγύης είναι κρίσιμη καθώς οι πρόσφυγες συχνά γίνονται στόχος ακροδεξιών και φασιστικών ομάδων, οι οποίες τους στοχοποιούν ως ρωσόφιλους ή Ρώσους (πολλοί/ές προέρχονται από την ανατολική Ουκρανία) ή τους επιτίθενται για «έλλειψη πατριωτικής ευθύνης» επειδή δεν έμειναν εκεί να πολεμήσουν ενάντια στις στρατιωτικές μονάδες του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ. Αυτό που απωθείται από την κυβερνητική αφήγηση είναι πως τα σπίτια πολλών προσφύγων καταστρέφονται από τον ίδιο τον ουκρανικό στρατό, ο οποίος βομβαρδίζει αδιάκριτα κατοικημένες περιοχές.

Οι πρόσφυγες που έχουν καταφέρει να φύγουν εκτός χώρας επίσημα υπολογίζονται στους 1.1 εκατομμύρια. Παρ’ όλα αυτά, η διάκριση ανάμεσα στους πρόσφυγες στο εξωτερικό, τους εσωτερικά εκτοπισμένους και τους οικονομικούς μετανάστες είναι πολύ πιο νεφελώδης. Η Πολωνία, η οποία συνορεύει με τη δυτική Ουκρανία και στηρίζει παραδοσιακά την αύξηση της «δυτικής» επιρροής στη χώρα προωθεί μια ρητορική κατά την οποία η Πολωνία αποτελεί χώρα θερμής υποδοχής των Ουκρανών και μάλιστα παρουσιάζει την στάση της ως «απόδειξη» πως δεν έχει αντι-προσφυγική κρατική πολιτική, αλλά «απλώς» θέλει να επιλέγει ποιους θα δέχεται  και ποιους όχι.

Υπό μια πιο λεπτομερή εξέταση, η αφήγηση καταρρέει  αμέσως: το 2017 η Πολωνία έδωσε άσυλο σε 56 Ουκρανούς πρόσφυγες και το 2016 σε μόλις 16.[2] Ταυτόχρονα όμως, το 2016 απεύθυνε δημόσιο κάλεσμα προς εκατοντάδες χιλιάδες Ουκρανούς για να εγκατασταθούν – ως  οικονομικοί μετανάστες – στην Πολωνία η οποία παρουσιάζει μεγάλες ελλείψεις εργατικού δυναμικού λόγω υψηλής μετανάστευσης προς τις χώρες της δυτικής Ευρώπης. Στη Βαρσοβία και σε άλλες μεγάλες πόλεις έχουν ανοίξει γραφεία μετανάστευσης, τα οποία διαφημίζουν τις υπηρεσίες τους προς μεγάλες εταιρείες με φράσεις όπως «Χρειάζεστε οικοδόμους; Φέρνουμε εργάτες από την Ουκρανία και το Μπανγκλαντές».

Οι άδειες παραμονής για εργασία στην Πολωνία είναι τριμηνιαίες με αποτέλεσμα περίπου 1 εκατομμύριο Ουκρανοί/ές κάθε τρεις μήνες να φεύγουν και έπειτα να επιστρέφουν στη χώρα.  Η κεντρική πολωνική τράπεζα εκτιμά πως τα επόμενα χρόνια αυτός ο αριθμός θα αυξηθεί κατά 30%.[3]

Το φαινόμενο των ελάχιστων εγκρίσεων αιτήσεων ασύλου συνδέεται άρρηκτα με τα υψηλά επίπεδα, οικονομικής μετανάστευσης σε συνθήκες διαρκούς επισφάλειας για την παραμονή στη χώρα. Οι Πολωνοί καπιταλιστές επιβάλλουν σκληρή αντιπροσφυγική πολιτική για να μπορούν στη συνέχεια αφού έχουν αφαιρέσει κάθε δυνατότητα ασφαλούς, μόνιμης παραμονής σε ανθρώπους από εμπόλεμες ζώνες να τους μετατρέπουν σε εύκολα ελέγξιμο εργατικό δυναμικό.

Η αντιμετώπιση των προσφύγων που επιλέγουν τη μετακίνηση στη Ρωσία είναι παρόμοια. Επίσημα, στη Ρωσία ζουν περίπου 900,000 πρόσφυγες από την Ουκρανία. Πολλοί από αυτούς, μιλούν ως μητρική γλώσσα και τα ρωσικά. Οι Ρώσοι καπιταλιστές προσπαθούν να παρουσιάσουν μια εικόνα κατά την οποία το ρωσικό κράτος είναι ο προστάτης των ρωσόφωνων πληθυσμών της Ουκρανίας και γι’αυτό σε αντίθεση με τη Δύση, οι συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων εντός της επικράτειας του είναι πολύ καλύτερες. Και εδώ η προπαγάνδα προσκρούει στην καπιταλιστική βαρβαρότητα. Τους πρώτους μήνες του πολέμου, η κυβέρνηση είχε ανοίξει πολλά γραφεία υποστήριξης προσφύγων και είχε ξεκινήσει πρόγραμμα επιδομάτων για τη στήριξή τους. Αφού έχασαν την προπαγανδιστική αξία τους, σταδιακά όλα τα προγράμματα άρχισαν να κλείνουν μαζί με τα γραφεία υποστήριξης. Αυτό που έμεινε είναι – όπως και στην Πολωνία – ο αποκλεισμός των προσφύγων, η χρήση τους ως εργαλείο πολιτικών ανταγωνισμών και η μετατροπή τους σε φθηνή εργατική δύναμη. Το 2016, το υπουργείο οικονομικής ανάπτυξης ξεκίνησε πρόγραμμα, το οποίο παρακινούσε τους πρόσφυγες να εγκατασταθούν στη Σιβηρία όπου υπάρχει ανάγκη εργατικού δυναμικού. [4]

Η επιχειρηματολογία που αναπτύσσεται μάλιστα  είναι ίδια με αυτή στη Δύση για τους Σύριους πρόσφυγες. Ο Β. Πούτιν προχωρά ένα βήμα παραπέρα και συγκρίνει την «πίεση» που ασκούν οι Ουκρανοί πρόσφυγες στην ρωσική κοινωνία με… αυτή των Σύριων στην τουρκική κοινωνία.[5]

Είτε προέρχονται από την κυρίως αραβική και μουσουλμανική Μέση Ανατολή, είτε από την λευκή και χριστιανική Ουκρανία, οι πρόσφυγες όπου κι αν βρεθούν αντιμετωπίζουν την ίδια εκμετάλλευση και καταπίεση. Η ίδια βαρβαρότητα τους στοχοποιεί ως ριψάσπιδες που εγκατέλειψαν την πατρίδα τους, ως ύποπτα στοιχεία. Οι ίδιοι που καταστρέφουν τη γη των προσφύγων έρχονται στη συνέχεια να ζητήσουν την εξαθλίωση τους ως φθηνή εργατική μάζα όπου τους χρειάζονται. Η στήριξη γι’ αυτούς προέρχεται από ανθρώπους που υπό άλλες συνθήκες μπορεί να βρίσκονταν οι ίδιοι στη θέση των σημερινών προσφύγων.

Οι Ουκρανοί πρόσφυγες δεν αποτελούν κεντρικό θέμα στα ΜΜΕ.  Ίσως γιατί μια τέτοια εικόνα θα έδειχνε πως πρόσφυγες μπορούν να γίνουν όλοι όσοι και όσες βρεθούν στις συμπληγάδες των ανταγωνισμών ανεξαρτήτως καταγωγής και θρησκείας.

Θα έδειχνε επίσης πως η διάθεση των εργαζόμενων μαζών να δείξουν αλληλεγγύη παρά την ακροδεξιά προπαγάνδα και παρά τις μεγάλες οικονομικές δυσκολίες δείχνει την πολιτική εναλλακτική που χρειάζεται να οικοδομηθεί με κέντρο την ενότητα μας ενάντια στο διχασμό και την καταστροφή που αποζητούν οι από πάνω. Διότι για κάθε καπιταλιστικό παράσιτο που θέλει να στείλει σαν σύγχρονος δουλέμπορος Ουκρανούς πρόσφυγες στη Σιβηρία ή Σύριους στα βάθη της Ανατολίας, υπάρχουν και αυτοί που θα παλέψουν μαζί με τους πρόσφυγες ενάντιά του. Και η ζωή πάντα επιβάλει τη θέληση της πάνω στα παράσιτα.

 

[1] Domestic Refugees in Ukraine

[2] Poland’s new PM says country has welcomed many Ukrainian refugees

[3] Poland looks east to plug manpower gap

[4] Ukrainian refugees to be offered to settle down in Siberia, Far East — media

[5] Putin stresses refugee crisis can only be solved through conflict resolution